l'altra voce.net


mercoledì 30 aprile 2008

Limba in iscola, in oràriu de letzioni
no a su passu de sa càmbara. Eia
a sa Lsc, relata cun sa limba de is biddas

di Bertu Mura

M'est praxa meda meda custa polémica noa (perdali) in pissu de sa limba. Càmbara! Càmbara! S'artìgulu prus alluinanti est de seguru cussu de Marinella Lorinczi. Cussu chi chistionat de mariposas e de totu una surra de istòrias chi m'ant fatu benni in conca unu puntu de pregonta mannu mannu e in coru una tristura cantu 'e unu monti. Unu si fait sa 'omu e ddi narant: 'ta légia chi est! Ma issus no agiudant a dda fai, feti a dda distrugi. Bella invecias s'arrespusta de Bolognesi, chi m'at fatu morri candu a nau ca is patatas non tocat a ddas segai. Troppu togu, de aberu. Dd'allònghiu sa manu po si dda stringi mancai bivat foras, a-i largu de innoi. De is istòrias de archeologia, de una manu tenit puru arrexoni, poita tocat a dda chistionai meda de prus sa limba e chi contribbutus ndi depint donai est giustu chi ddus donghint po sustàntzia e non po forma. E tocat a fai una cosa feti: a dda fai intrai in is iscolas, in s'oràriu de letzioni, e obbligatòria puru. Crepint o intzachint is chi no dda bolint studiai.

Autoritarismu? Mellus a si citiri… Candu seus intraus in iscola, nosu chi no dda sciaus impreai, sa limba italiana si dd'ant fata imparai a fortza de cuatru in sa pagella e de inciafus e de scutas de pertiedda (a cussa de su professori miu de italianu ddi narànt Guglelmina, candu si dd'iaus segada fut bessia a campu Guglielmina II, e a dolu nostu iaus cumpréndiu ca iat a essi resuscitada mancai a si dda segai dogna duas diis). E comuncas dd'iaus imparau, s'italianu. E tandu imoi tocat a torrai a imparai su sardu. E tocat a pigai a trabbalai professoris chi ddu possant fai istudiai beni. In dogna iscola. Ma eit'est sa timoria? Ca cussus chi no i scint su sardu non podint buscai dinai fendu frassa letzionis de limba in italianu?

Bolognesi tenit arrexoni puru candu narat ca su sardu est bidu de genti meda cumenti una limba de genti pagu cumpetitiva. Una limba greza ('o Nenno sei solo grezzo') chi a dda sciri non donat trabballu. E in lìnia de massimu tenit arrexoni (in su cuncetu, non in su fatu chi a ddu sciri, su sardu, non s'agatat trabballu). Deu una cosa in conca dda téngiu sémpiri. M'apu pigau unu tìtulu de stùdiu in Scièntzias Polìticas, e po trabballai m'est serbiu pagu e nudda. Chi apu agatau trabballu est poita in domu mia m'ant imparau su sardu. Duus collegas mius de universidadi - chi de pagu apu adobiau a una festa m'ant nau (totu e is duus laureaus) - ca trabballant: unu in-d-unu ristoranti messicanu su sabudu a noti, a samunai pratus, e s'atru in-d-una serra a Santu Giuanni Suergiu, a boddiri basca, àpiu e perdingianu.

E tandu: su sardu puru podit essi una possibbilidadi manna. Deu a s'assessora Mòngiu e a su predidenti Soru nau: sighei a fai una politica balenti po su sardu. Fei sa limba po is autus aministrativus (necessària est), ma non si scaresciais mai de is limbas autenticas sardas. S'una cosa no istrobat s'atra. Controllai sémpiri chi su dinai siat impreau po fai progetus serius po su sardu (in sardu), po chi sa genti ddu chistionit, ddu intendat e si ndi prexit de sa limba sua. E chi eis decìdiu de sighiri sun sa Lsc - chi iais postu su standard campidanesu e su logudoresu, ca funt giai standardizaus po contu insoru, fortzis fortzis iais coidau de prus, ca tantis is campidanesus ant a bolli chistionai su campidanesu e is logudoresus etotu… -, cicai de dda fai flessìbbili, po podi cuntemplai s'inserimentu de fueddus e de formas de totu su sardu. Custa, chi teneis sa bidea de dda poderai, depit essi sa Lsc: una limba chi si possat arraportai a su campidanesu e a su logudoresu. Chi ndi fatzat intrai sa sustàntzia. Sa limba nd'est capàssia. Logudoresu e campidanesu funt giai limbas-sorris chi, bidda po bidda, si funti fùndias e si bestint s'una de s'atra. Si basant. Miga si pigant a buciconis cumenti e nosu, chi no scieus bivi chena polemicas.

Iat essi bellu delegai, a is Ufìtzius de sa limba sarda in is Cumunus, su de tradusiri is autus - solumancu is prus de importu - de sa Regioni, fatus in Lsc, in sa variedadi de su logu, o in sa variedadi printzipali de riferimentu: campidanesu o logudoresu. De modu chi, mancai sa Regioni imperidi in bessida sa limba sua unificada, sa genti de is biddas ndi possat godiri in sa variedadi sua. Su de cunfrontai is duas limbas, est unu mezu de imparu puru, in aciunta. De unificatzioni bera. E a su pròpiu cun is autus in intrada in is Comunus: su citadinu podit fai s'àutu in sa limba sua, de sa bidda sua (tantis fait fidi s'àutu in limba italiana, a cantu parit), e s'impreau de s'ufìtziu si preocupat de ddu tradùsiri in Lsc e de ddu trasmìtiri in custa limba ufitziali a sa Regioni. Certu est unu stragassu, ma in pagus tempus s'iant a podi torrai a ponni in circulatzioni unu muntoni de términis pérdius, chi c'iant a torrai a imbucai in sa limba ufitziali puru, fendudedda prus errica e acostiendudedda a su chistionai de sa genti. Solumancu s'acabbat de nai ch'est unu progetu po bogai a campu una limba morta in nascioni. E de ponni is chi trabbàllant in is Ufìtzius po sa limba, bistu chi tenint pagu trabballu, a fai atras cosas chi is impreaus de is Cumunus non tenint tempus (gana) de fai.

Un'atra cosa. S'ùrtima. Po praxeri, chi depeis fueddai de sardu, chistionaidendi in sardu. Chi nou seis finas e légius, ca pareis luegu de cussus munsennoris chi chistionant de sessu candu tantis, issus, no ndi podint fai. A dognunu s'arti sua.


Google
 


© 2008 Nesos Editoriale Indipendente srl - Cagliari